Ελάχιστα προϊόντα λένε τόσα για την καθημερινότητα ενός Έλληνα όσο το φλιτζάνι του καφέ. Πίνουμε κατά μέσο όρο 510 φλιτζάνια τον χρόνο, περίπου 5,5 κιλά σε κόκκους, και σχεδόν όλος ο πληθυσμός καταναλώνει καφέ, με τους μισούς να το κάνουν περισσότερες από μία φορές την ημέρα. Αυτή η καθημερινή συνήθεια έγινε την τελευταία πενταετία αισθητά ακριβότερη. Και ακριβώς τώρα, ενώ ο καταναλωτής έχει συνηθίσει στην ιδέα ότι ο καφές μόνο ακριβαίνει, η διεθνής αγορά γυρίζει για πρώτη φορά προς τα κάτω.
Η ιστορία της ακρίβειας στον καφέ δεν ξεκινά στο εξωτερικό, αλλά στο ελληνικό φορολογικό σύστημα. Η πρώτη μεγάλη ώθηση ήρθε την 1η Ιανουαρίου 2017, με την επιβολή Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης που ματοκυλίστηκε άμεσα στην τιμή. Το δεύτερο κύμα ήταν διεθνές και ξέσπασε από το 2021, όταν παρατεταμένη ξηρασία στη Βραζιλία και οι μειωμένες σοδειές στο Βιετνάμ, εκτόξευσαν τις τιμές των κόκκων.
Το άθροισμα των δύο αυτών δυνάμεων αποτυπώνεται καθαρά στα στοιχεία. Μέσα στην τελευταία πενταετία οι ανατιμήσεις στον καφέ αγγίζουν το 50%, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ. Μόνο τον Σεπτέμβριο του 2025 η τιμή στα σούπερ μάρκετ ήταν αυξημένη λίγο κάτω από 20% σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο, ενώ τον Φεβρουάριο του 2026 η ετήσια αύξηση παρέμενε διψήφια, στο 15%.
Πίσω από τα ποσοστά κρύβεται μια απλή καθημερινή πραγματικότητα, ένας καφές στο χέρι στην Αττική κοστίζει σήμερα από 1,80 έως 2,80 ευρώ και σερβιρισμένος στο τραπέζι από 3,20 έως και 5 ευρώ, με τη διαφορά να διευρύνεται από τους δύο συντελεστές ΦΠΑ, 13% για τον καφέ στο χέρι και 24% για τον σερβιρισμένο.
Την ίδια στιγμή που ο Έλληνας καταναλωτής μετρά την ακρίβεια, στην άλλη άκρη του πλανήτη ξετυλίγεται η αντίθετη τάση. Μετά από πέντε χρόνια μειωμένων σοδειών λόγω ξηρασίας, καύσωνα και παγετών, η Βραζιλία ευνοήθηκε φέτος από πλούσιες βροχοπτώσεις στην κρίσιμη περίοδο της ανθοφορίας.
Το μέγεθος της ανάκαμψης είναι εντυπωσιακό. Σύμφωνα με την εξαμηνιαία έκθεση του αμερικανικού υπουργείου Γεωργίας, η βραζιλιάνικη σοδειά αναμένεται στα 71,9 εκατομμύρια σακιά, αυξημένη κατά 8,9 εκατομμύρια σε έναν μόλις χρόνο, οδηγώντας την παγκόσμια παραγωγή σε ιστορικό ρεκόρ 189,7 εκατομμυρίων σακιών. Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα, με τις διεθνείς χρηματιστηριακές τιμές του καφέ να έχουν ήδη υποχωρήσει περίπου 25% μέσα στους τελευταίους επτά μήνες.
Ωστόσο, αν και οι διεθνείς τιμές έπεσαν τόσο, ο καταναλωτής δεν το βλέπει ακόμα στην τσέπη του. Η απάντηση βρίσκεται στον τρόπο που λειτουργεί η αλυσίδα εφοδιασμού. Οι επιχειρήσεις πουλούν σήμερα καφέ που αγόρασαν νωρίτερα, σε υψηλότερες τιμές, ενώ οι συμβάσεις προμήθειας ανανεώνονται σε συγκεκριμένους κύκλους και όχι από τη μια μέρα στην άλλη.
Έτσι, δημιουργείται μια γνωστή ασυμμετρία, οι τιμές στο ράφι ανεβαίνουν γρήγορα όταν ακριβαίνει η πρώτη ύλη, αλλά κατεβαίνουν με καθυστέρηση όταν αυτή φθηναίνει. Από την άλλη εκτός του κόστους της πρώτης ύλης, τον καφέ δηλαδή, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως τα τελευταία χρόνια και πολλές άλλες δαπάνες που συμπεριλαμβάνονται στο κόστος παραγωγής του «σερβιρισμένου καφέ» έχουν ανέβει (ρεύμα, μισθοδοσία, κλπ).
Ακόμη κι όταν η καθυστέρηση αυτή απορροφηθεί, ένα μέρος της ελληνικής τιμής θα μείνει ανέγγιχτο, γιατί δεν καθορίζεται στο χρηματιστήριο αλλά στη φορολογική νομοθεσία. Η Ελληνική Ένωση Καφέ έχει ήδη ζητήσει επίσημα την κατάργηση ή τη δραστική μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης, επισημαίνοντας πως το βάρος του δεν πέφτει μόνο στις επιχειρήσεις αλλά σε κάθε καταναλωτή. Με άλλα λόγια, ακόμη κι αν η διεθνής τιμή επιστρέψει πλήρως στα προ του 2021 επίπεδα, το εγχώριο φορολογικό σκέλος θα παραμείνει εκεί, εκτός αν αλλάξει η νομοθεσία.
Η εικόνα που προκύπτει είναι επομένως διπλή. Από τη μία, ο μηχανισμός της αποκλιμάκωσης έχει ήδη τεθεί σε κίνηση χάρη στη ρεκόρ σοδειά της Βραζιλίας, και αργά ή γρήγορα θα φτάσει και στο ελληνικό φλιτζάνι. Από την άλλη, το πόσο θα φανεί τελικά αυτή η ανάσα θα κριθεί εξίσου από την ταχύτητα με την οποία θα ανανεωθούν τα αποθέματα και από το αν θα ανοίξει ξανά η συζήτηση για τον φόρο που βαραίνει το προϊόν από το 2017. Μέχρι τότε, ο καφές θα εξακολουθεί να δείχνει ακριβότερος από όσο είναι πλέον στην πραγματικότητα της διεθνούς αγοράς.
